Lịch sử Kendama

Lịch sử của Kendama

Trò chơi có tên gọi là Kendama có liên hệ với trò chơi kĩ năng của Nhật Bản. Nó được cấu thành từ một quả bóng gỗ gắn với tay cầm gỗ bằng một sợi dây. Có 3 chén với các kích cỡ khác nhau và một đầu nhọn để ăn khớp với bóng. Kendama rất giống với một tổ hợp các trò chơi tương tự ở các nền văn hóa khác. Gần như
ở mọi nơi trên thế giới đều có những trò chơi có điểm giống với Kendama. Ví dụ như ở Pháp có bilboquet, ở Anh có cup-and-ball, ở Đức thì gọi là Kugelfang hay ở các nước nói tiếng Tây Ban Nha thì có trò chơi mang tên balero đã hàng trăm năm nay. Tất cả các trò chơi này đều dựa trên một quy luật chung là: bắt lấy một vật bằng một hoặc cả hai vật khác mà được gắn với nhau bởi một sợi dây.

Nguồn gốc của Kendama

Không thể lí giải nguồn gốc trực tiếp của Kendama là gắn với bất kì nguồn gốc riêng biệt nào khác. Luật chơi cơ bản của Kendama rất tự nhiên và phổ biến ngay từ ngày khi bắt đầu của nhân loại, luôn có những trò chơi tương tự trong các nền văn hóa săn bắt được ví như những kĩ năng săn bắt động vật cần có sự phối hợp cần thiết giữa tay và mắt, những kĩ năng này phải được rèn luyện ngay từ khi còn thơ bé.
Ví dụ như người bản địa Canada gọi trò Pommawonga (giựt cá lên) là Inuits, đây là phiên bản lâu đời nhất được biết đến. Họ dùng xương động vật để tiến hành trò chơi của mình. Có thể trò chơi được tiến hành lần đầu tiên trong một nghi lễ săn bắn, ví dụ như để hỏi một nhà tiên tri về kết quả của cuộc đi săn. Đối với một số dân tộc bản địa sống ở những vùng thuộc nước Mỹ ngày nay thì trò chơi của họ mà gần giống với Kendama lại khá phổ biến như một dạng đánh cược và cũng như là một cách để đào tạo những kĩ năng săn bắt.
Những nguồn gốc gần đây hơn được cho là từ thế kỷ 16 ở Pháp, nơi mà trò bilboquet là hoạt động giải trí rất phổ biến trong triều đình của Henri đệ tam. Trong nhật ký của một quý tộc đã viết: “vào mùa hè năm 1585, trẻ em chơi bilboquet thích thú và thoải mái chơi trên đường phố.”. Chính vì vậy mà trong quá trình lịch sử đa dạng của Kendama mà chúng ta có ngày nay, Kendama được cho là phát triển từ bilboquet. “Kendama” Châu Âu hay tiền thân của nó đã có thời kì hoàng kim ở nửa sau của thế kỷ 19 và nửa đầu thế kỷ 20.

Kendama Nhật Bản xưa

Mặc dù người Anui – người dân Nhật bản địa – đã phát minh ra trò chơi Kendama nhưng phiên bản Kendama mà chúng ta biết ngày nay có thể được du nhập từ Châu Âu. Kendama được cho là du nhập vào Nhật vào khoảng năm 1777 trong triều đại Edo (1603 – 1868), qua con đường Tơ lụa, Kendama đã tới Nagasaki – nơi duy nhất mở cửa giao thương với nước ngoài thời kì đó. Trong tiểu luận về những trò chơi vui vẻ và thích thú của mình, Kita Muranobu đã miêu tả trò chơi Kendama năm 1830. Sau đó, trò chơi này được gọi là Sukuitamaken (spoon-kendama) và để thắng được, người chơi phải bắt được bóng trong 5
hoặc 3 lần chơi. Những trò chơi như vậy lan truyền rộng rãi và phổ biến như một trò chơi uống phạt vui vẻ tại các khu vui chơi của Nhật thời kì Edo. Mọi người lần lượt tung và bắt bóng, ai không bắt được bóng sẽ phải uống phạt.

Vào thời kì Meji (1868 -1912), Kendama đặc biệt phổ biến với phụ nữ như một trò giải trí. Năm 1876, Kendama được giới thiệu trong cuốn “ Sách giải trí riêng dành cho các cô gái” với cái tên Sakazukioyobidama“ (Chén sake và bóng). Như chính cái tên này cho thấy nó được dịch ra từ thuật ngữ Tiếng Anh “Cup-and-Ball”, bởi vì dịch giả người Hà Lan rõ ràng đã không biết tới cái tên Sukuitamaken“ (spoon-kendama).
Cuốn sách nói về những xu hướng mới nhất tại Châu Âu. Chính vì vậy mà ở Nhật Bản, Kendama đã hồi sinh nhờ có người phương Tây. Cùng năm đó, lần đầu tiên Kendama xuất hiện trong báo cáo giáo dục trẻ em của Bộ trưởng Bộ Giáo dục Nhật Bản.
Trong suốt thời kì Meji, trò chơi này càng ngày càng trở nên phổ biến với người trẻ tuổivà trò chơi uống phạt của người lớn lại trở thành trò chơi kĩ năng dành cho trẻ em.

Kendama Nhật Bản hiện đại

Kendama ngày nay lại được gọi là “Nichigetsuboru”(Bóng mặt trăng và bóng mặt trời). Cái tên này xuất hiện trong thời kì Taisho (1912 – 1926) và cái tên này xuất phát từ một quả bóng đỏ gợi nhắc tới một trong những mặt trời và những chén thì trông giống như trăng lưỡi liềm. Từ năm 1919 đến năm 1920, ông Hamaji Egusa đến từ tỉnh Hiroshima chắt lọc đặc điểm của các Kendama thời kì Meji, phát triển và đăng kí thiết kế mới của mình bằng tên “Nichigetsuboru”. Thiết kế này gồm một tay cầm được mài một đỉnh nhọn, có buộc với bóng, cùng với các chén nhỏ, vừa và lớn để bắt được bóng. Đây chính là hình dáng của của Kendama hiện đại. Vào thời điểm đó, mọi Kendama đều được làm bằng một cái chân tiện và bằng tay, thế nên chỉ có thể sản xuất với số lượng nhỏ. Sau khi tiện gắn mô-tơ được đưa vào sử dụng thì năng suất làm Kendama tăng lên nhanh chóng và “Nichigetsuboru” cũng nhanh chóng trở nên phổ biến toàn Nhật Bản. Cuối thời kì Taisho, năm 1926, những cửa hàng đồ chơi ở tất cả các thành phố lớn đều bán phiên bản đỏ và trắng của trò chơi này.
Để quảng cáo cho trò chơi này, các cuộc thi dành cho trẻ em được tổ chức ở những địa điểm công cộng và những người chiến thắng sẽ giành được Kendama ngoại cỡ như là cúp chiến thắng. 25 kĩ thuật chơi khác nhau đã được đưa ra để đánh giá và ai trong nhóm 5 hoặc 10 người chơi đạt được điểm cao nhất với số lần tung bóng định trước sẽ là người chiến thắng. Sau này có thêm rất nhiều kĩ thuật chơi đã được phát triển nhưng vẫn có những kĩ thuật cơ bản như Uguise (Sparrow – chim sẻ), Hikoki (airplane- máy bay) hay Todai (lighthouse – hải đăng). Tới tận bây giờ, những kĩ thuật này vẫn là một phẩn tiêu chuẩn cho những người chơi Kendama.
Vào thời đó, việc trẻ em hát những bài hát có giai điệu Moshikame ( một kĩ thuật mà bóng được chuyển liên tục thật nhanh giữa hai chén) là rất phổ biến. Mặc dù thuật ngữ Tamajen (bóng-kiếm) đã có từ thời Edo nhưng thuật ngữ Kendama (kiếm – bóng) ngày nay lại được sử dụng phổ biến hơn từ sau Chiến tranh thế giới thứ nhất.
Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Kendama lần đầu rơi vào quên lãng bởi không có nhiều thời gian để chơi, tuy nhiên nó vẫn là một đồ vật có trong mọi gia đình người Nhật như là món đồ chơi truyền thống của trẻ em. Vào giữa những năm 1960, trò chơi kĩ năng này lại được khám phá trong thời kì này nhờ những người lớn đã từng thành lập ra các câu lạc bộ và lan truyền Kendama ở thời kì trước đó. Họ nâng tầm kĩ thuật của trò chơi, phát triển các kĩ thuật chơi mới và đã đặt nền tảng cho sự bùng nổ mới của Kendama thời kì hậu chiến. Lần đầu tiên Kendama được tiếp cận như một môn thể thao chuyên nghiệp.

Kendama ngày nay

Số lượng người chơi, số lượng những kĩ thuật chơi khác nhau, và cả số lượng những hình thức thi đấu khác nhau đã tăng dần theo thời gian. Chính vì vậy mà năm 1975, Issei Fujiwara đã thành lập nên Hiệp hội Kendama Nhật Bản, JKA. Ông đã chuẩn hóa kích cỡ, hình dạng của Kendama và cũng đã xin cấp phép để Kendama được sản xuất theo những quy cách này. Hơn nữa ông cũng xác lập một nhóm những kĩ thuật chơi và dựa trên chúng, ông phát triển một bộ quy tắc dành cho những người muốn đạt được những cấp độ như trong Judo hay Karate. Ông tạo ra những khung luật lệ dành cho những người chơi chính thống ở cấp độ địa phương và quốc gia. Nhờ có nền tảng vững chắc và chuyên nghiệp khi là một tác giả dành cho trẻ em mà ông đã quyết tâm biến Kendama trở nên phổ biến trong giới trẻ. Những động lực này nhanh chóng biến Kendama trở thành trò chơi mà tất cả mọi người ở mọi lứa tuổi đều ưa thích và gắn bó với nó cả đời. Kể từ đó các cấp độ và những cuộc thi thường niên được tổ chức ở cấp độ toàn quốc. Dưới sự bảo trợ của Bộ giáo dục, Thể thao và Văn hóa Nhật Bản, một cuộc thi cấp quốc gia dành cho học sinh tiểu học được tổ chức thường niên. Những chứng chỉ chính thống cho mọi lứa tuổi được JKA tổ chức mỗi năm một lần và được mở rộng cho mọi người chơi Kendama trên toàn thế giới.
Vì có rất nhiều sự kết hợp của các kĩ thuật chơi với nhau nên các kĩ thuật free-style ngày càng trở nên nhiều hơn và phát triển thành những kĩ thuật mới, thậm chí được tích hợp các kĩ thuật xuất phát từ các trò chơi khác như trò tung hứng. Đó là lí do tại sao số lượng các kĩ thuật chơi tăng lên liên tục. Ở các nước Châu Á, hình thức chơi Kendama còn tương đối non trẻ này ngày càng lan rộng như một môn thể thao mang tính xu hướng. Ở Châu Âu và Châu Mỹ, phiên bản tên tiếng Nhật của Kendama mới chỉ xuất hiện gần đây nhưng cũng đã nhanh chóng phổ biến. Một cộng đồng quốc tế đang ngày càng lớn mạnh trao đổi những kĩ thuật chơi Kendama thông qua những trang web về thể thao vui vẻ và Youtube – nơi đầy ắp những phiên bản chơi các kĩ thuật Kendama. Năm 2008, Hiệp hội Kendama Anh Quốc, BKA, lần đầu tổ chức giải Kendama Châu Âu mở rộng và vào năm 2009, giải này lại được tổ chức một lần nữa. Nhìn vào sự phát triển gần đây, người ta có thể gọi đây là một cuộc bùng nổ có tính quốc tế, có rất nhiều trang web về Kendama mọc lên như nấm trên toàn thế giới, ví dụ như: Trung Quốc, Đài Loan, Nga, Ba Lan, Séc, Mỹ, Anh, Pháp. Điều này cho thấy trong cái thời đại mà trẻ em học chơi bóng đá bằng PlayStation trước khi chúng thực sự học chơi bóng đá thì mọi người sẽ thấy Kendama là sự thay đổi nên được chào đón.

Nguồn: (Copyrights by Kendama Europe – www.kendama-europe.com)
Biên dịch bởi Cộng đồng Kendama Việt Nam